زبان لیتوانیایی

زبان لیتوانیایی

زبان لیتوانیایی که به لیتوانیایی به آن lietuvių kalba   می گویند، زبان رسمی جمهوری لیتوانی بوده و ۴ میلیون گویشور دارد. لیتوانیایی در کنار زبان لاتویایی دو زبان زنده از خانواده زبان‌های بالتیک می‌باشند. لیتوانیایی زبان دولتی کشور لیتوانی و یکی از زبان‌های رسمی اتحادیه اروپاست.

تاریخچه

از آنجا که زبان لیتوانیایی هنوز بسیاری از ویژگیهای زبان هند و اروپایی را در خود نگه‌ داشته‌است، پس مورد توجه زبان‌شناسان برای پژوهش بر روی زبان یادشده‌است. آنچنان که «آنتوان میه» زبانشناس نامدار فرانسوی گفته‌است: «هر کس که آرزوی شنیدن شیوه سخن‌راندن هندواروپاییان را دارد باید بیاید و به یک روستایی لیتوانیایی گوش فرادهد.»

چنین انگاشته می ‌شود که زبان ‌های بالتیک پس از جدایش از زبان هندواروپایی در کنار زبان‌های اسلاوی یک خانواده را ساخته ‌بوده‌اند.

بخش شدن به دو گروه خاوری و باختری در میان زبان‌های بالتیک میان سال‌های ۴۰۰ تا ۶۰۰ میلادی رخ‌داده‌است. جدایش میان دو زبان لیتوانیایی و لاتویایی نیز پس از سال ۸۰۰ (میلادی) رخ داده‌است. دو زبان یادشده پیش از آن دیری به صورت دو گویش از یک زبان در کنار هم می ‌زیسته‌اند. دوره این انتقال از دو گویش به دو زبان را میان سده‌های ۱۴ تا ۱۷ میلادی برآورد می‌کنند. دستیابی آلمان‌ها بر بخشی که امروزه برابر با لاتویاست نیز در سده‌های ۱۳ و ۱۴ میلادی بر گسترش این استقلال زبانی اثرگذار بود.

کهن ‌ترین نوشته‌ ها به زبان لیتوانیایی سروده‌های آیینی برگردان ‌شده‌ایست از سالهای ۱۵۰۳-۱۵۲۵. کتاب‌های چاپی به پس از سال ۱۵۴۷ برمی ‌گردند، ولی تا سده ۱۸ این زبان به مرحله ادبی نرسیده بود. پس از شورش ژانویه در ۱۸۶۴ میخائیل مورافیوف روس فرماندار کل لیتوانی آموزش و نشر به زبان لیتوانیایی را ممنوع نمود و بهره‌گیری از الفبای لاتین را نیز بازداشت. با این همه چاپ کتاب به زبان لیتوانیایی در بیرون از مرزها در پروس خاوری و آمریکا پی گرفته ‌شد. قاچاقچیان کتاب با اینکه با تهدید زندان روبه ‌رو بودند ولی کتاب‌ها را به درون مرز می ‌رساندند و اینگونه دست‌ مایه‌ های لازم را برای ملی ‌گرایان فراهم می‌نمودند تا اینکه سرانجام در ۱۹۰۴ منع پیشین برداشته شد.

یوناس یابلونسکیس(۱۸۶۰-۱۹۳۰) همیاری‌های شایانی برای سامان‌دادن و استانداردسازی زبان لیتوانیایی انجام‌داد. از ۱۹۱۸ لیتوانیایی زبان رسمی لیتوانی شد. در زمان چیرگی شوروی بر لیتوانی زبان لیتوانیایی در کنار زبان روسی که زبان رسمی شوروی بود، زبان رسمی لیتوانی ماند، ولی همواره روسی بر لیتوانیایی پیشی داشت.

پراکندگی

در اصل در لیتوانی به لیتوانیایی گفتگو می‌شود. همچنین لیتوانی ‌هایی که در روسیه سفید، لهستان و استان کالینیگراد روسیه می ‌زیند نیز به این زبان سخن می ‌گویند. همچنین گروه‌های کوچنده لیتوانیایی ‌زبانی نیز در کشورهای آرژانتین، استرالیا، برزیل، کانادا، استونی، ایسلند، ایرلند، نروژ، روسیه، سوئد، انگلستان، آمریکا و اوروگوئه نیز می‌زیند. برپایه سرشماری سال ۱۹۹۸ هشتاد درصد مردمان لیتوانی، لیتوانیایی‌ زبانند، البته دیگر ملیت‌های این کشور نیز تا اندازه‌ای به این زبان سخن می‌گویند. بر پایه آمار سال ۱۹۹۳ در گستره جهان ۴ میلیون تن به زبان لیتوانیایی سخن می‌رانند.

آواشناسی

لیتوانیایی دارای ۱۲ واکه‌است:

حرف بزرگ             A             Ą             E             Ę             Ė             I              Į              Y             O            U               Ų            Ū

حرف کوچک            a             ą             e             ę             ė             i              į              y             o             u               ų             ū

IPA         ɐ

ɐˑ            ɐˑ            æ

æˑ          æˑ          eˑ            i              iˑ             iˑ             oˑ

o             u             uˑ            uˑ

همخوان‌های لیتوانیایی ۲۰ تا هستند:

حرف بزرگ             B             C             Č             D            F             G            H            J              K             L               M           N            P             R             S             Š             T             V             Z             Ž

حرف کوچک            b             c             č             d             f              g             h             j              k             l               m            n             p             r              s             š             t              v             z             ž

IPA         b             ts            ʧ             d             f              ɡ             ɣ             j              k             l              m               n             p             r              s             ʃ              t              ʋ             z             ʒ

همچنین برای نمایش صدای خ از ch سود برده می‌شود.

نمایش چیدمان الفبایی لیتوانیایی:

A             Ą             B             C             Č             D            E             Ę             Ė             F             G            H               I              Į              Y             J              K             L             M           N            O            P             R               S             Š             T             U            Ų            Ū            V             Z             Ž

a             ą             b             c             č             d             e             ę             ė             f              g             h               i              į              y             j              k             l              m            n             o             p             r               s             š             t              u             ų             ū             v             z             ž

نمونه‌های زبانی

iki   : بدرود

Prašau   پراشاو :  خواهشمندم

ačiū     آچ‌یو  :   سپاسگذارم

taip     تائیپ  :   آره

ne    نه

‎Kur yra?       کور ایرا   :   کجا؟

arbata      چای

مهارت ها

ارسال شده در

30/05/2015

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *